hakikat
her gün yüzlerce hayâl kurarsın ve hiçbiri gerçek olmaz. ama bir gün, bir gerçek yaşarsın, hiçbir hayâle sığmaz. kelime kökeni arapça hak/hakk’tan türeyen hakikat sözcüğüne dayanmakla birlikte gerçek, gerçeklik, doğruluk medlûlünde kullanılır. böyle kullanılır, fakat ikisi birbirini karşılamaz. karşılayamaz. zira farklı medlûlleri olan iki sözcük birbirine benzer olabilir, eşdeğer olamaz. gerçek/gerçeklik; beş duyu organımız ile...
tecanüsün takati: mecmua
dergi -der(me) kökünden gelmekle birlikte, emir keykavus’un kabusname’sinde ‘açılıp dürülen sofra’ manasında kullanılır. türkçe’de 1935′te ‘koleksiyon, mecmua’ olarak yerini bulurken, son olarak 1945 tdk düzenlemesiyle ‘çeşitli yazıları bir araya getirek süreli yayın’ olarak net bir şekilde tebliğ edilmiştir. ayrıca her ne kadar kusurlu bir mütenasiplik gösterse de ‘magazin’ kelimesi de derginin mukabili olarak kullanılır (bunda...
direnmek
1960′lardan kalma siyah beyaz bir resimdeki, etrafına sarmaşıklar dolanmış, pencerelerinin önünde boy boy -bol yapraklı ve ucuz- çiçekler olan ahşap bir evdeyim. ve bunun gibi yokuş boyunca yan yana dizilmiş birçok evi düşünün. buradaki yaşam formundan kaçırdığım tek şey yaklaşık olarak yarım asra tekabül eden bir zaman dilimi. biz buna zaman dilimi diyoruz. zamanın akışı...
ağaç dalı kompleksi
merhaba bay c. bay c, bir aylak. yusuf atılgan’ın zebercet ile birlikte yarattığı en güzel şey. aslında onunki de bir meslek. seyyahın gezmesi, mimarın çizmesi, şoförün araba sürüşü, aşçının yemek yapması ne kadar anormalse, bay c’nin aylaklığı da o kadar garip. aylaklık onun mesleği; fıtratı. bay c çoğu zaman müstesnalık ve heterojen olmakla itham edilip,...
kleopatra
nasıl ki son delikanlı çanakkale’de öldüyse, son firavun da mısır’da sarayında öldü. aslında ölmedi. kleopatra aşkı uğruna ölmüş bir kadın değildir. o ne kaçın kurasıdır, ne anasının gözüdür, gözler önüne serelim. kleopatra mö 69′da doğup ms 30 yılında dünyaya gözlerini yummuştur. henüz 17 ya da 18 yaşındayken babasını kaybetmesi üzerine kardeşi -bilmem kaçıncı ptolemy- ile...
evvel zaman içinde III
kurtulması namümkün bir yola girdim. sevas ve ahalisi beni bekliyordu. fekat ben de öyle bir geliyordum ki arkamda dünyanın en güçlü ordusu moğollar ile birlikte dar’ül-âla’ya (sivas) giriyordum. ne sarı, ne kahverengi saçlarımın arasına, buncacık yaşımda sıkıntıdan kelli aklar karışmış. iki arşın, on iki parmaklık boyum sahin dört parmak kısalmıştı, sünmekten. belki de beş karış...
evvel zaman içinde II
bunca ömürlük mazimde felek yüzüme katiyen gülmemiştir. velev ki bu işten nasıl sıyrılayım? efenim, daha önce de söylemiştim, bu mütemmim ve dahi gelecek olanlar evvel vakitde sizleri bulacaktır. netekim bunu okuyorsanız bu vuku bulmuştur da. Sebas’tan kaçışım epey vakid ve zahmet istese de ceman yekûnen muvaffakiyetle neticelendirdik. sebzevatçı idris efendi hakkında, yaban ellerden aldığım duyumlara...
evvel zaman içinde I
bu türbe, yüce şeyh ve büyük alim olan allah’ın emirlerine bağlı, faziletli, çok ibadet eden, her şeyi inceleyen, gariplerin hükümdarı, dervişlerin efendisi, doğunun ve batının kutbu olan fakih ahmet’indir. allah onun yattığı yeri nurlandırsın. böyle yazıyordu ahmet fakih külliye’sinin girişinde. geçmişini bilirim. yüklü â’maller eylemiştir, rahmetli… küçükkene validem işlerini yetiştiremediğinden kelli, şahsıma tıfıl yaşta yazmayı öğretedurdu....
curcuna
camlar kapalı. bu gürültü de nereden geliyor? birileri neşeli bir şeyler çalabilir mi, lütfen? biraz kibarlaşın bayan. bir saniye olsun düşünceli olamaz mısınız? bayan, sayın tüm sıkıntılarınızı; doldurun onları bir camın ardına da birbirlerini kovalasınlar. kaçmayın! hiç kimseden. fakat hiçbiriyle yüzleşmeyin. günaydın. alt komşunuza selam verin, bir daha. kapının girişinde unuttuğunuz şemsiyenizi almak için geri...
fransız devrimi: burjuvazi de savaşır
liberalizm dendiği zaman akla ilk gelen şeyler fransız devrimi, özgürlük ve serbest piyasadır. fakat bizi işin tarihi boyutu ilgilendirdiğinden dolayı -bir delorean’ım olmasa da- gelin biraz zamanda yolculuk yapalım… krallık sistemi ve dış politika sonucunun nedensel olarak kavranmasının gereğince halkın yavaşça uyanması… monarşinin -çoğunluğa- işlemeyişinin aşikarlığı soyluları bir araya getirir. buluşmada ‘mülk sahiplerinden vergi alınması...
bir romanesk deney II
marks ve engels sosyalizmin felsefesini oluştururken doğal olarak yaşadıkları topluma ve çağın koşullarına göre kurguladılar. o koşullarda sosyalizme en yakın gördükleri toplumlar ileri kapitalist ülkelerdi (ingiltere, almanya vb). hesaplarında yarı köylü toplumu olan rusya yoktu. daha basit düşünelim. ingiltere, almanya ve fransa 1850′li yıllarda kapitalizm azgın sürecini yaşıyordu. proleterya zincirlerinden başka kaybedecek başka bir şeyi...
bir romanesk deney
sosyalizm, felsefesi itibariyle iradeci (volantirisit) bir düzendir. aşağıdan yukarı yıkılan sistem yukardan aşağıya inşaa edilecektir. geriye doğru bakınca temel sorunlardan biri şudur; binlerce yıldır sınıflı toplumda yaşamış insanları nasıl bir yol ve yöntemle değiştirip, dönüştüreceğiz? burada somut örnek; değişme ve dönüşmedeki yetmiş yıllık sosyalizm deneyimidir. sovyet örneğine bakıyoruz: stalin 1952-53 yıllarında yazdığı son yazılarında yaklaşık...
tefsir